1. Lập vi bằng khi bị vu khống, bôi nhọ trên Facebook/Zalo
Mạng xã hội giúp lan truyền thông tin rất nhanh, nhưng cũng tạo điều kiện cho việc vu khống, bịa đặt, bôi nhọ danh dự. Chỉ một bài đăng sai sự thật hoặc vài dòng tin nhắn ác ý có thể khiến nạn nhân mất khách hàng, ảnh hưởng công việc, gia đình rạn nứt, tổn thương tâm lý.
Trong tình huống này, nhiều người phản ứng theo cảm xúc: vào tranh cãi, chửi lại, yêu cầu xóa bài hoặc vội chụp màn hình. Nhưng tranh cãi không giải quyết tận gốc và ảnh chụp màn hình do bạn tự chụp thường có giá trị pháp lý thấp khi khởi kiện.
Giải pháp đúng hướng (trong nhiều trường hợp) là: lập vi bằng ghi nhận nội dung bị vu khống, bôi nhọ trên Facebook/Zalo để thu thập chứng cứ hợp pháp, giúp Tòa án/Cơ quan có thẩm quyền có căn cứ xem xét khi giải quyết vụ việc.
2. Vu khống và bôi nhọ là gì?
Vu khống:
Theo Điều 156 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi năm 2017 quy định về tội vu khống như sau: “Tội vu khống được hiểu là hành vi cố ý bịa đặt hoặc loan truyền thông tin sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm, uy tín hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác”. Hành vi vu khống có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức như nói miệng; đăng bài/clip/hình ảnh trên nền tảng mạng xã hội; phát tán thư từ, tài liệu…
Bôi nhọ
Hiện nay chưa có quy định cụ thể nào giải thích thế nào là bôi nhọ danh dự, nhân phẩm của người khác. Tuy nhiên, có thể hiểu, bôi nhọ danh dự, nhân phẩm người khác là những hành vi truyền bá thông tin sai sự thật gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm của người khác. Hiến pháp quy định mọi người có quyền bất khả xâm phạm về danh dự và nhân phẩm. Căn cứ Điều 20 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm”. Ngoài ra, theo Điều 34 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín như sau: “Danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ”. Đồng thời tại Điều 34 Bộ luật Dân sự năm 2015 có quy định: “Cá nhân có quyền yêu cầu Tòa án bác bỏ thông tin làm ảnh hưởng xấu đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của mình” và “Thông tin ảnh hưởng xấu đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân được đăng tải trên phương tiện thông tin đại chúng nào thì phải được gỡ bỏ, cải chính bằng chính phương tiện thông tin đại chúng đó. Nếu thông tin này được cơ quan, tổ chức, cá nhân cất giữ thì phải được hủy bỏ”.
Vì sao chụp màn hình thường “không đủ mạnh”?
Trong tranh chấp dân sự hoặc tố cáo hình sự, cơ quan có thẩm quyền thường yêu cầu chứng cứ có tính khách quan, nguồn gốc rõ ràng. Ảnh chụp màn hình dễ bị nghi ngờ vì:
• Dễ bị làm giả/chỉnh sửa (chỉ cần công cụ đơn giản).
• Khó chứng minh thời điểm tồn tại vì ảnh tĩnh không thể hiện “tồn tại vào lúc nào”.
• Khi bài gốc bị xóa/khóa, ảnh chụp màn hình (screenshot) mất đối chứng, giá trị suy giảm rõ rệt.
Do đó, điều quan trọng là ghi nhận hiện trạng kịp thời bằng quy trình khách quan, trước khi nội dung “bốc hơi” (xóa bài/thu hồi tin nhắn/khóa nick).
Lập vi bằng Facebook/Zalo là gì và Thừa phát lại sẽ ghi nhận như thế nào?
Vi bằng ghi nhận nội dung trên internet/tin nhắn là hình thức Thừa phát lại thực hiện quy trình ghi nhận để chứng minh rằng: “Vào giờ X, ngày Y, tại link Z đã tồn tại nội dung vu khống, bôi nhọ như thế này”, kể cả sau đó đối tượng xóa bài, khóa nick hay chỉnh sửa.
Quy trình ghi nhận thường bao gồm các thao tác kỹ thuật như:
• Sử dụng thiết bị/đường truyền phù hợp, truy cập trực tiếp vào URL bài viết/trang cá nhân.
• Quay toàn bộ quá trình thao tác trên màn hình (nhập URL, nội dung bài viết, bình luận, thông tin trang).
• Chụp từng giao diện để đưa vào vi bằng.
Khi nào nên lập vi bằng tin nhắn / vi bằng internet?
Nên cân nhắc lập vi bằng ngay khi gặp một trong các tình huống phổ biến:
• Bị đăng bài chửi bới, bịa đặt đời tư trên hội nhóm/trang cá nhân (vu khống, bôi nhọ danh dự).
• Bị “review giả/seeding” nói xấu để dìm đối thủ (cạnh tranh không lành mạnh).
• Bị nhắn tin tống tiền/đe dọa qua Zalo, Messenger, SMS.
• Bị lấy cắp hình ảnh, video, bài viết đăng lại trái phép.
3 bước xử lý đúng khi phát hiện bị vu khống, bôi nhọ
Bước 1: Giữ bình tĩnh: Không chửi bới lại, không đe dọa ngược để tránh bị “dùng chính lời nói chống lại mình”.
Bước 2: Không vội xóa hoặc report: Nếu bài bị xóa trước khi ghi nhận, chứng cứ rất khó phục hồi.
Bước 3: Liên hệ Thừa phát lại để lập vi bằng ngay: Đây là bước quan trọng nhất để “đóng băng” chứng cứ.
Giá trị của vi bằng trong vụ việc vu khống, bôi nhọ
Vi bằng là nguồn chứng cứ để Tòa án xem xét khi giải quyết vụ việc dân sự, hành chính; là căn cứ thực hiện giao dịch theo quy định pháp luật; đồng thời không thay thế văn bản công chứng, chứng thực hay văn bản hành chính khác.
Với vụ việc vu khống, bôi nhọ trên Facebook/Zalo, vi bằng có thể giúp:
• Ghi nhận chính xác bài viết/tin nhắn/bình luận tại thời điểm tồn tại.
• Thể hiện rõ thời gian, địa chỉ truy cập, nội dung hiển thị.
• Chứng minh sự việc ngay cả khi bài viết đã bị xóa.
• Tăng khả năng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị hại.
Chi phí lập vi bằng (minh bạch theo quy định)
Theo Điều 64 Nghị định 08/2020/NĐ-CP quy định về chi phí lập vi bằng như sau:
“Chi phí lập vi bằng do người yêu cầu và Văn phòng Thừa phát lại thỏa thuận theo công việc thực hiện hoặc theo giờ làm việc.
Văn phòng Thừa phát lại quy định và phải niêm yết công khai chi phí lập vi bằng và xác minh điều kiện thi hành án, trong đó xác định rõ mức tối đa, mức tối thiểu, nguyên tắc tính.
Trên cơ sở chi phí đã niêm yết, người yêu cầu và Văn phòng Thừa phát lại có thể thỏa thuận thêm về chi phí thực hiện theo công việc hoặc theo giờ làm việc và các khoản chi phí thực tế phát sinh bao gồm: Chi phí đi lại; phí dịch vụ cho các cơ quan cung cấp thông tin; chi phí cho người làm chứng, người tham gia hoặc chi phí khác (nếu có)”.
Dịch vụ lập vi bằng tận nơi – ghi nhận kịp thời, đúng thời điểm
Văn phòng Thừa phát lại Mê Kông hỗ trợ lập vi bằng tận nơi, ghi nhận kịp thời sự kiện/hành vi/hiện trạng phát sinh; lập đúng thời điểm giúp phòng ngừa rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp.
Liên hệ Văn phòng Thừa phát lại Mê Kông:
• Hotline: 0918 625 040 – 0911 143 414
• Email: contact@thuaphatlaimekong.com
• Website: www.thuaphatlaimekong.com
• Trụ sở chính: A31, đường Số 02, Phú Nhơn, Châu Thành, TP. Cần Thơ
• Địa điểm lập vi bằng: 390H Trần Nam Phú, P. Tân An; 31B KV Thới Thuận, P. Thới An Đông
FAQ
Hỏi: Có nên report bài viết vu khống, bôi nhọ ngay không?
Đáp: Không nên vội. Nếu bài bị xóa trước khi ghi nhận, chứng cứ sẽ rất khó phục hồi.
Hỏi: Vi bằng có thay thế công chứng/chứng thực không?
Đáp: Không. Vi bằng là nguồn chứng cứ, nhưng không thay thế văn bản công chứng, chứng thực hoặc văn bản hành chính khác.
Hỏi: Vì sao vi bằng vẫn có giá trị khi bài viết vu khống, bôi nhọ đã bị xóa?
Đáp: Vì vi bằng ghi nhận tại thời điểm nội dung còn tồn tại và có thể chứng minh sự việc ngay cả khi bài viết đã bị xóa.
Hỏi: Chi phí lập vi bằng tính như thế nào?
Đáp: Thỏa thuận theo công việc hoặc theo giờ; niêm yết công khai nguyên tắc/mức phí; có thể phát sinh chi phí thực tế theo Điều 64 Nghị định 08/2020/NĐ-CP.